Je moet het gewoon gaan doen


“Je moet het gewoon gaan doen”

Hoe een intern begeleider uit Lansingerland haar team stap voor stap meeneemt in datageïnformeerd werken


Sommige onderwijsveranderingen beginnen met een uitgewerkt plan. Andere met een eenvoudige constatering: we beschikken over veel informatie, maar benutten die nog niet optimaal. Dat was precies wat een intern begeleider uit Lansingerland zag toen zij op haar nieuwe school begon. Leerlinggegevens waren er genoeg. Leeruniek was al in gebruik. Maar de stap van informatie naar inzicht en van inzicht naar handelen werd nog niet goed gezet. “Ze hadden Leeruniek al, maar eigenlijk wist niemand goed wat allemaal mogelijk was.” Voor haar lag daar de grootste kans. Niet om een nieuwe werkwijze op te leggen, maar om samen met het team te ontdekken hoe data kunnen helpen om betere onderwijskeuzes te maken. Want datageïnformeerd werken draait volgens haar niet om cijfers verzamelen, maar om beter leren kijken. Om de juiste vragen te stellen. En om als onderwijsprofessional steeds beter te begrijpen wat leerlingen nodig hebben en wat dat vervolgens betekent voor je onderwijs.

Een systeem verandert geen onderwijs

Vanuit haar vorige school wist ze wat een datageïnformeerde kwaliteitscyclus kan opleveren. Analyses, groepsbesprekingen en opbrengstgesprekken waren daar een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs. Data vormden geen eindpunt, maar het begin van het professionele gesprek. Op haar nieuwe school zag ze dezelfde mogelijkheden, alleen moesten die nog worden benut. “Je kunt natuurlijk van alles opleggen. Maar het is veel krachtiger als mensen zelf ervaren wat het oplevert.”

Daarom koos de school voor een stapsgewijs professionaliseringstraject samen met Leeruniek. Zowel leerkrachten als het managementteam werden betrokken. Juist die gezamenlijke aanpak vindt zij belangrijk. Datageïnformeerd werken is geen verantwoordelijkheid van één persoon binnen de school, maar een manier van werken die de hele organisatie raakt. De begeleiding van Leeruniek hielp daarbij. “Er wordt echt meegedacht. Niet alleen over de inhoud, maar ook over de planning, de borging en de vervolgstappen.” Voor haar zit de meerwaarde dan ook niet alleen in het systeem. Minstens zo belangrijk is de structuur die helpt om stap voor stap een gezamenlijke werkwijze op te bouwen.

Teamontwikkeling vraagt om geduld

Wanneer ze vertelt over de ontwikkeling van haar team, trekt ze een opvallende vergelijking. De uitgangspunten die gelden voor leerlingen, gelden volgens haar net zo goed voor onderwijsprofessionals:

  • iedereen leert in zijn eigen tempo;
  • iedereen heeft andere ondersteuningsbehoeften;
  • en niet iedereen zet op hetzelfde moment dezelfde stap.

"Je hebt altijd collega’s die meteen nieuwsgierig zijn en alles willen uitzoeken. Maar je hebt ook collega’s die doen wat minimaal nodig is.” Dat ziet ze niet als weerstand, maar als een normaal onderdeel van verandering. De kunst is om mensen de ruimte te geven om zich te ontwikkelen. Door datageïnformeerd werken regelmatig terug te laten komen in bouwvergaderingen, ervaringen uit te wisselen en collega’s die enthousiast zijn hun successen te laten delen. “Als mensen zien wat het oplevert, ontstaat vanzelf nieuwsgierigheid.” Net als bij leerlingen groeit ook de professional wanneer succeservaringen het zelfvertrouwen vergroten.

Van cijfers lezen naar professioneel handelen

Een belangrijk doel binnen de school is het versterken van de analytische vaardigheden van het team. Volgens haar verloopt die ontwikkeling in verschillende stappen. De eerste is verrassend eenvoudig. “Je moet eerst gewoon snappen wat cijfers betekenen.” Pas daarna volgt de verdieping. Waarom zien we deze resultaten? Past dit bij wat we dagelijks in de klas waarnemen? Welke keuzes hebben hieraan bijgedragen? Vervolgens ontstaat ruimte om vooruit te kijken. Waar willen we met deze leerling naartoe? Hoe verhoudt zich dat ten opzichte van referentieniveaus en uitstroomperspectieven? Pas daarna ontstaat ruimte voor de belangrijkste vraag. “Wat kan ik als leerkracht doen om deze ontwikkeling mogelijk te maken?” Volgens haar verschuift de aandacht daarmee van constateren naar handelen. Niet langer vaststellen dát een leerling extra ondersteuning nodig heeft, maar onderzoeken welke onderwijskeuzes het verschil kunnen maken.

Nieuwsgierigheid als professionele houding

Wanneer het gesprek verschuift naar de vraag waarom veranderingen op sommige scholen moeizaam verlopen, komt de intern begeleider niet als eerste uit bij processen of systemen. “Je hebt altijd collega’s die sceptisch zijn.” Dat hoort volgens haar bij iedere verandering. Niet iedereen staat direct te springen bij een nieuwe manier van werken. Toch vindt ze nieuwsgierigheid belangrijk. “Ik verwacht een open houding van professionals. Je kunt niet vooraf al een oordeel hebben over iets wat je nog niet echt hebt geprobeerd.” Daarom probeert zij haar collega’s niet te overtuigen met argumenten, maar met ervaringen. Door zichtbaar te maken wat werkt. Door successen te delen. En door collega’s die positieve ervaringen hebben een podium te geven.

Je moet het gewoon gaan doen

Aan het einde van het gesprek komt ze terug op wat volgens haar misschien wel de belangrijkste les is. “Geef teams de tijd.” Scholen willen soms te veel tegelijk veranderen. Maar een nieuwe manier van werken wordt pas duurzaam wanneer professionals de ruimte krijgen om te oefenen, vragen te stellen en ervaringen op te doen. “Wij zijn op sommige onderdelen nog echt lerend.” Dat geldt volgens haar voor iedereen binnen de schoolorganisatie: leerkrachten, intern begeleiders, schoolleiders en besturen. En misschien is dat precies waarom de titel van dit verhaal zo goed past. “Je moet het gewoon gaan doen.” Niet omdat verandering eenvoudig is, maar omdat je al doende leert. Stap voor stap groeit niet alleen de vaardigheid om data te analyseren, maar ook de professionele cultuur waarin teams samen verantwoordelijkheid nemen voor de ontwikkeling van hun leerlingen.


Geschreven door:
Jelte de Jongh en Cora de Raaf



Ontdek hoe Leeruniek scholen ondersteunt bij cyclisch werken en onderwijskwaliteit.


Plan je gratis demo

Image

Voor de juni-editie van het TIB-dossier, een bijlage van het Tijdschrift Intern Begeleiden, verzorgde Leeruniek de inhoudelijke uitwerking van het thema strategische onderwijskwaliteit. In het dossier komen inzichten uit onderzoek en praktijk samen. We spraken met verschillende experts en onderwijsprofessionals over de rol van data, analyse en cyclisch werken bij duurzame schoolontwikkeling en kwaliteitsverbetering. De volledige interviews lees je in onze kennisbank. Benieuwd naar het dossier? Klik hier.