Leerlingen met leesplezier

Lezende leerkrachten geven beter (lees)onderwijs

Lezende leerkrachten geven beter (lees)onderwijs

Waar of niet waar?


Het was een van de mooiste Zomergasten van deze zomer, die met Bibi Dumon Tak. Heb je de aflevering ook gezien? Terugkijken is helaas niet meer mogelijk, terugluisteren wel. De woordenwisseling tussen Renate Dorrestein en Adriaan van Dis aan het begin van de uitzending was al prachtig om te zien, maar halverwege de uitzending kwam de kinderboekenschrijfster, die vaak op basisscholen komt, ook met een boodschap voor leerkrachten. En die was niet mals: “Hoe kun je niet lezen? Je hebt je eigen levenservaring, maar meer heb je niet. Maar je hebt wel 30 kinderen voor je, met ook 30 geschiedenissen. Je kunt niet met je eigen levenservaring 30 kinderen bedienen. Dus als die op een dag huilend aan je tafeltje staan, omdat hun vader in de gevangenis zit of weg is, dan moet je een antwoord hebben.” En dat antwoord, “al die informatie, al die wijsheid, al die kennis”, haal je volgens Dumon Tak uit boeken. Wat vind jij? Heeft ze gelijk? Wij doken in het onderwerp en ontdekten ook dat lezende leerkrachten actieve(re) leesbevorderaars zijn. En als je bedenkt dat leesbevordering leidt tot meer leesplezier en een sterkere leesvaardigheid, kunnen we dan concluderen dat leerkrachten die lezen beter (lees)onderwijs geven? Wij zochten het uit en vonden en passant een 5-tal belangrijke tips voor leesbevordering en leesplezier.
Leesbevordering

Onder leesbevordering verstaan we alle activiteiten die we ondernemen om het leesplezier bij leerlingen aan te wakkeren. Meer leesplezier leidt tot een grotere leesmotivatie en als gevolg daarvan gaan leerlingen meer lezen. Lezende leerkrachten fungeren als een positief rolmodel in dit proces. Ze brengen de passie voor lezen op hun leerlingen over. Daarnaast blijkt dat leerkrachten die zelf lezen, meer tijd en aandacht besteden aan leesbevorderende activiteiten in de klas. Meer dan hun niet- of weinig-lezende collega’s. Ze laten hun leerlingen vaker vrij lezen, bespreken vaker boeken in de klas, delen vaker inzichten uit hun eigen leeservaringen en raden hun leerlingen vaker boeken aan. 

Dat laatste, boeken aanraden die passen bij de interesses en het niveau van de leerling, is een belangrijke vorm van leesbevordering. Onderzoekster Wenckje Jongstra zegt daarover: “Als je kennis van kinderboeken niet veel verder gaat dan ‘Kruistocht in spijkerbroek’, hoe kun je een leerling dan adviseren welk boek bij hem past?” Zij raadt scholen aan om te zorgen voor een grote variatie van recente boeken voor alle leeftijden. Het maakt zowel leerkrachten als leerlingen enthousiaster over lezen. Of zoals een leerkracht tegen Jongstra zei: “In sommige verhalen herkende ik een leerling, die heb ik dat boek gelijk aangeraden.”

Leesplezier en leesvaardigheid

Wie lezen leuk vindt, is over het algemeen leesvaardiger. Dat is niet zo moeilijk te begrijpen, want hoe groter het leesplezier, hoe meer leerlingen lezen en hoe beter de leesvaardigheid wordt. Het blijkt dat vooral de intrinsieke leesmotivatie positief samenhangt met de leesvaardigheid. Hiermee bedoelen we het lezen uit eigen beweging, gewoon omdat het plezier geeft of de nieuwsgierigheid bevredigt. Kinderen die vooral lezen omdat andere mensen dit graag van hen willen, ouders en leerkrachten bijvoorbeeld, presteren zwakker op lezen. 

Door voorlezen kunnen leerkrachten het leesplezier en daarmee de leesvaardigheid van leerlingen significant stimuleren. En dat geldt niet alleen voor jonge kinderen. Ook in groep 8 en zelfs in het VO helpt voorlezen leerlingen om kennis te maken met verschillende genres en het bepalen van de eigen boekensmaak. 



Vrij lezen is ook een effectieve manier om het leesplezier en de leesvaardigheid van leerlingen te vergroten. Om die reden zou  het structureel op het rooster moeten staan. Overigens bedoelen we met vrij lezen niet dat je dit proces helemaal vrij en dus los moet laten. Uit onderzoek blijkt dat bepaalde toevoegingen aan het vrij lezen, denk aan het maken van een voorselectie van boeken op basis van het leesniveau van leerlingen of het bieden van hulp en instructie bij de boekenkeuze, het effect op het leesplezier en de leesvaardigheid vergroot. Vooral leerlingen met een taalachterstand zijn hierbij gebaat. 
Beter leesonderwijs

Lezen is de allerbelangrijkste vaardigheid die kinderen zich eigen maken op de basisschool. Theo Thijssen zei het al: “De school is een instelling waar men leert lezen en nog een paar dingetjes”. Dus nee, het is niet voldoende om een flaptekst van een boek te lezen en te denken dat je weet waar het boek over gaat. Als leerkracht ben je een belangrijk rolmodel voor kinderen. Je kunt de leesbegeleiding niet uitbesteden aan een collega, een leesconsulent of de schoolbibliothecaris. Sterker nog, eigenlijk ben je als leerkracht de hele dag door leesbevorderaar.

Doe als Jongstra zegt en lees bijvoorbeeld één  recent verschenen boek per 2 maanden. Na 5 jaar heb je een repertoire van 30 boeken om over te vertellen, aan te raden of leerlingen voor te enthousiasmeren. Praat over de boeken die je leest met je collega’s, bijvoorbeeld in zogenaamde literatuurcirkels. Jongstra: “Het sociale aspect stimuleert dat leerkrachten gaan lezen, maar het geeft ook meer plezier. Want door erover te praten, ontdek je veel meer over het verhaal. Er ontstaan ideeën, zoals hoe het verhaal te verbinden aan de kerndoelen.”

Een laatste tip? Stichting Lezen heeft 8 onderzoeksbevindingen over lezen in het basisonderwijs in een handige infographic gezet. Het brengt mooi in beeld hoe effectief leesonderwijs het beste in kan zetten op de 2 aspecten van het lezen die elkaar wederzijds versterken: leesmotivatie en leesvaardigheid.



Geschreven door:
Cora de Raaf



Blijf jij graag op de hoogte van de laatste onderwijsontwikkelingen? 

Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en mis zo ook de nieuwste blogartikelen niet!

Schrijf je in

Laat een reactie achter