Leestijd: 4 minDelen?
Waarom de korte cyclus niet zonder de lange kan
Beknopte samenvatting
- De korte cyclus maakt het mogelijk om direct bij te sturen. Door voortdurend te observeren en bij te sturen, kan het onderwijs direct worden afgestemd op wat leerlingen nodig hebben.
- Zicht op ontwikkeling vraagt om uitzoomen. Pas over een langere periode worden groei, patronen en de effecten van het onderwijsaanbod zichtbaar.
- De korte en lange cyclus kunnen elkaar versterken. Wat dagelijks wordt gezien, helpt om ontwikkeling te begrijpen. Wat over langere tijd zichtbaar wordt, geeft richting aan het dagelijkse handelen.
- Cyclisch werken gaat niet om meer korte cycli. Door dagelijks bij te sturen en periodiek uit te zoomen, blijft zichtbaar wat leerlingen nodig hebben en welke keuzes het onderwijs vraagt.
Luister naar dit artikel als podcast (AI-gegenereerd)
De aantrekkingskracht van de korte cyclus
De korte cyclus, ook wel kleine cyclus of korte zorgcyclus genoemd, speelt zich af in het dagelijkse onderwijsproces. De leerkracht observeert, geeft instructie, volgt de reacties van leerlingen en past het onderwijs waar nodig aan. Het is een voortdurend proces van kijken en handelen. Wat gebeurt er? Wat betekent dat? En wat vraagt dat van het onderwijs?
Daar zit de kracht van de korte cyclus. Een leerkracht hoeft niet te wachten op een toetsmoment om te ontdekken dat leerlingen iets niet begrijpen. Door tijdens het leren te kijken en het onderwijs aan te passen, kan direct worden ingespeeld op wat leerlingen op dat moment nodig hebben. Dat geeft een gevoel van grip op het dagelijkse onderwijsproces. Maar juist die focus op het hier en nu heeft ook een keerzijde.
Leren is meer dan het volgende leerdoel
Wie vooral van les tot les en van week tot week kijkt, ziet niet hoe de ontwikkeling zich over een langere periode ontvouwt. Leren is geen opeenvolging van losse lessen, instructiemomenten en leerdoelen. Ontwikkeling verloopt over langere tijd en verschillende leerervaringen hangen met elkaar samen.
Evan Naaijkens, schoolleider en auteur van verschillende onderwijsboeken, verwoordt het zo: “Leren is geen kwestie van losse brokjes of hapklare cycli. Leren is een langdurig complex proces. Door te blijven hameren op de kleine cyclus vergeten we het grotere geheel. Leerdoelen kunnen eenvoudigweg niet makkelijk worden afgevinkt.”
De korte cyclus helpt om goed aan te sluiten bij wat leerlingen vandaag nodig hebben. Maar om te zien hoe leerlingen zich ontwikkelen, is het ook nodig om uit te zoomen. Welke ontwikkeling hebben leerlingen doorgemaakt? Welke patronen worden zichtbaar? En wat zegt die ontwikkeling over het onderwijsaanbod?
De halfjaarcyclus: uitzoomen op ontwikkeling
Waar de korte cyclus gericht is op het directe onderwijsproces, kijk je in de halfjaarcyclus naar de ontwikkeling over een langere periode. Niet een les, methodeblok of toetsmoment staat centraal, maar het hele afgelopen halfjaar. De halfjaarcyclus is daarmee fundamenteel voor het zicht op de doorgaande ontwikkeling. De periode is precies lang genoeg om betekenisvolle ontwikkeling zichtbaar te maken en precies kort genoeg om nog tijdig bij te kunnen sturen.
Dat vraagt om andere vragen dan in de dagelijkse praktijk:
- Welke ontwikkeling hebben leerlingen doorgemaakt?
- Welke patronen zien we bij individuele leerlingen en de groep?
- Wat heeft het onderwijsaanbod van het afgelopen halfjaar opgeleverd?
- Waar is bijsturing nodig?
- En wat betekent dat voor de komende periode?
Toetsresultaten zijn daarbij een belangrijk vertrekpunt, maar vertellen niet het hele verhaal. Door resultaten te verbinden met kindkenmerken, ontstaat een completer beeld van de ontwikkeling. Zo verschuift de aandacht van toetsanalyse naar onderwijsanalyse: niet alleen kijken naar waar leerlingen staan, maar onderzoeken wat hun ontwikkeling vertelt over het onderwijs dat zij hebben gekregen.
Korte en lange cyclus versterken elkaar
De korte en lange cyclus zijn geen concurrerende manieren van werken. Ze hebben ieder een eigen functie en zijn juist sterk wanneer ze met elkaar verbonden zijn. De korte cyclus maakt het mogelijk om direct in te spelen op wat er in de groep gebeurt. De halfjaarcyclus helpt om de ontwikkeling over langere tijd te beoordelen en op basis daarvan vooruit te kijken. De twee perspectieven hebben elkaar nodig. Wat dagelijks wordt gezien en ervaren, helpt om de ontwikkeling over langere tijd te begrijpen. En wat in de halfjaarcyclus zichtbaar wordt, kan aanleiding zijn om het dagelijkse onderwijs anders in te richten.
Stel dat een leerling tijdens meerdere lessen moeite heeft met een bepaald onderdeel. In de korte cyclus kan de leerkracht direct bijsturen. Maar wanneer na een halfjaar blijkt dat een grotere groep leerlingen op hetzelfde onderdeel onvoldoende ontwikkeling laat zien, ontstaat een andere vraag: wat zegt dit over het onderwijsaanbod? En vraagt dit om een andere aanpak?
In een goede cyclische onderwijspraktijk schakel je daarom tussen inzoomen en uitzoomen: tussen wat leerlingen vandaag nodig hebben en wat hun ontwikkeling over langere tijd ons vertelt.
De cirkel rond
Geschreven door:
Cora de Raaf