Leestijd: 8 minDelen?
Start het schooljaar met een actueel onderwijsplan
Beknopte samenvatting
-
Een onderwijsplan biedt een gezamenlijke basis en geeft richting aan het dagelijks handelen in de groep.
-
Door terug te kijken, bepaal je of de gekozen aanpak nog aansluit bij de resultaten, ontwikkeling en ambities van de school.
-
Pas het onderwijsplan aan wanneer de praktijk daar aanleiding toe geeft. Wat alleen op groepsniveau nodig is, leg je vast in de halfjaarlijkse aanpak.
-
Door het onderwijsplan onderdeel te maken van de kwaliteitscyclus blijft de gezamenlijke aanpak actueel en gericht op steeds beter onderwijs.
Luister naar dit artikel als podcast (AI-gegenereerd)
Een gezamenlijke basis
In een onderwijsplan beschrijf je als school hoe het onderwijs voor een bepaald vakgebied wordt ingericht. Denk aan de methode, didactische uitgangspunten en afspraken over instructie en differentiatie. Maar ook de ambities en streefdoelen van de school krijgen hierin een plek. Zo maakt het onderwijsplan duidelijk waar de school naartoe wil en wat dat vraagt van het dagelijks handelen in de groepen.
Die gezamenlijke basis zorgt voor herkenbaarheid en houvast. Tegelijkertijd maakt het onderwijsplan het mogelijk om als team te beoordelen of de gekozen aanpak werkt. Als iedereen vanuit dezelfde uitgangspunten werkt, kun je resultaten en ervaringen beter in verband brengen met de manier waarop het onderwijs is ingericht en bepalen waar verbetering nodig is.
Hoewel deze standaardwerkwijze voor alle groepen geldt, betekent dat niet dat iedere groep hetzelfde onderwijs krijgt. Het onderwijsplan is het vertrekpunt. Vanuit die basis kijken leerkrachten steeds wat een specifieke groep, subgroep of individuele leerling nodig heeft. Wat afwijkt van de gezamenlijke aanpak, krijgt een plek in de halfjaarlijkse aanpak van de groep (het groepsplan).
Kijk terug om vooruit te komen
Om onderwijsplannen actueel te houden en te laten aansluiten bij wat de praktijk vraagt, is het belangrijk om ze regelmatig te evalueren en waar nodig bij te stellen. De start van een nieuw schooljaar is daarvoor een logisch moment. Het afgelopen schooljaar heeft immers informatie opgeleverd over de effectiviteit van de gekozen aanpak.
Kijk samen naar:
- de resultaten en ontwikkeling van leerlingen;
- wat goed werkte in de gekozen aanpak;
- waar resultaten of ontwikkeling achterbleven;
- observaties en ervaringen van leerkrachten;
- veranderingen binnen de school of in de leerlingpopulatie;
- de ambities en streefdoelen van de school.
De belangrijkste vraag is: leidt onze huidige werkwijze tot de resultaten en ontwikkeling die we met elkaar voor ogen hebben?
Het antwoord bepaalt wat er nodig is. Wat goed werkt, wil je behouden. Waar de aanpak onvoldoende effect heeft, onderzoek je wat anders moet. En als je nieuwe ambities hebt, stel je samen met je team de bijpassende streefdoelen op en bepaal je wat daarvoor nodig is in de gezamenlijke aanpak.
Pas aan wat nodig is
Een onderwijsplan hoeft niet voortdurend te veranderen. De gezamenlijke basis biedt juist stabiliteit en houvast. Aanpassen doe je alleen wanneer de resultaten, ervaringen of ontwikkelingen daar aanleiding toe geven. Denk aan resultaten die achterblijven, een aanpak die niet het gewenste effect heeft of veranderende onderwijsbehoeften.
Soms blijkt uit analyse dat de schoolbrede aanpak passend is, maar dat een specifieke groep iets anders nodig heeft. Dan hoeft het onderwijsplan niet te veranderen. De aanpassing krijgt een plek in de aanpak voor die groep. Maar wanneer uit de schoolanalyse of de analyses van meerdere groepen blijkt dat een onderdeel van de gezamenlijke werkwijze onvoldoende werkt, is dat wel aanleiding om het onderwijsplan aan te passen of om daar in ieder geval met elkaar over te spreken. Daarmee ontstaat een belangrijke wisselwerking: de praktijk voedt het onderwijsplan en het onderwijsplan geeft richting aan de praktijk.
Het onderwijsplan in de kwaliteitscyclus
Een actueel onderwijsplan is geen eindpunt, maar het vertrekpunt van een vast werkritme. Het maakt deel uit van de kwaliteitscyclus van de school:
Onderwijsplan → Uitvoeren → Resultaten en context analyseren → Evalueren → Aanpassen → Opnieuw uitvoeren → Enzovoort.
Het team maakt niet alleen afspraken over de aanpak, maar kijkt ook steeds of die aanpak het gewenste effect heeft. Wat uit de praktijk naar voren komt, vormt de basis voor de volgende stap. Zo blijft de gezamenlijke aanpak actueel en worden zowel resultaten als werkwijze duurzaam geborgd.
Onderwijsplannen zijn dus levende documenten in de school. Vandaar die enigszins flauwe vraag aan het begin van het artikel. Ze moeten vindbaar, begrijpelijk en onderdeel van het dagelijkse handelen van leerkrachten zijn. Deze praktische afspraken helpen daarbij:
- Laat het onderwijsplan regelmatig terugkomen in teamgesprekken. Zo blijft de gezamenlijke aanpak actueel.
- Werk met een vast format. Zo zijn onderwijsplannen herkenbaar opgebouwd en makkelijk met elkaar te vergelijken.
- Zorg dat het team de onderwijsplannen kent en begrijpt. Iedereen moet weten wat de gezamenlijke afspraken zijn en waarom daarvoor is gekozen.
- Maak onderwijsplannen makkelijk vindbaar. Een gezamenlijke, vaste plek voorkomt zoeken en zorgt dat iedereen met de actuele versie werkt.
- Gebruik het onderwijsplan als uitgangspunt bij de halfjaarlijkse analyse. Beschrijf per groep wat afwijkt van de gezamenlijke aanpak.
- Evalueer het onderwijsplan jaarlijks met het team. Kijk wat werkt, wat beter kan en of de aanpak nog aansluit bij de ambities en het streven van de school.
Geschreven door:
Cora de Raaf