Laatste update: 28 September, 2026
Leestijd: 4 minDelen?
Lezende leerkrachten geven beter (lees)onderwijs
Over leesplezier, leesbevordering en leesvaardigheid
Beknopte samenvatting
-
Een leerkracht hoeft geen fanatieke lezer te zijn, maar zelf lezen helpt wel. Het geeft kennis en ervaring die je kunt inzetten in de begeleiding van leerlingen.
-
Lezende leerkrachten besteden meer aandacht aan leesbevorderende activiteiten zoals vrij lezen, praten over boeken en boeken aanraden.
-
Een passend en aantrekkelijk boekenaanbod, voorlezen en vrij lezen stimuleren leerlingen om meer te lezen.
-
Leesbevordering is niet alleen de taak van de leescoördinator of bibliothecaris. De leerkracht is dagelijks een voorbeeld, gesprekspartner en gids.
Leeshaters en booklovers
Dumon Tak staat niet alleen met haar visie op lezende leerkrachten. Naomi Smits, leerkracht en schrijver van het boek Wie niet leest is gek, heeft ook een uitgesproken mening: “Wat doe je in hemelsnaam voor de klas als je niet van lezen houdt? Lezen is het allerbelangrijkste vak op school. Het hoeft echt niet je grootste hobby te worden, maar het hoort bij je werk.” Wenckje Jongstra, onderzoeker, lector en lid van de Kennistafel Effectief Leesonderwijs, sluit zich daarbij aan: “Hoe kun je een leerling adviseren welk boek bij hem past, als je zelf geen jeugdliteratuur leest?”
Kinderboekenschrijfster en kinderboekenambassadeur Manon Sikkel dient de soep minder heet op: “Het is niet zo dat een leerkracht die niet van lezen houdt, geen goede leerkracht is.” Volgens haar ligt de verantwoordelijkheid voor lezen bij de school als geheel. Een leescoördinator kan bijvoorbeeld zorgen voor nieuwe boeken, activiteiten organiseren en ervoor zorgen dat alle kinderen met boeken in aanraking komen.
Verplicht lezen dan maar?
Ook al houdt niet iedereen van lezen, kinderen niet en leerkrachten ook niet, toch is leesplezier wel belangrijk. Dat vindt Sikkel ook. Volgens haar ontstaat dat plezier vaak pas nadat kinderen voldoende leeservaring hebben opgedaan. Daarom is ze voorstander van verplicht lezen: eerst leeskilometers maken, daarna komt het plezier mogelijk vanzelf.
Dat geldt ook voor de rol van de leerkracht. Niet iedere leerkracht hoeft een fanatieke lezer te zijn, maar zelf lezen helpt wel om leerlingen beter te begeleiden. Als een leerling vraagt om een spannend boek, vertelt over een personage of wil weten wat jij leest, is het wel zo handig als je iets te vertellen hebt. Dan kom je niet weg met een verwijzing naar de leescoördinator.
Leesplezier en leesbevordering
Lezende leerkrachten besteden meer tijd en aandacht aan leesbevordering. Ze laten leerlingen vaker laten lezen, bespreken vaker boeken, delen inzichten uit hun eigen leeservaring delen en raden vaker boeken aan.
Dat laatste is een belangrijke vorm van leesbevordering. Hoe beter je de wereld van kinderboeken kent, hoe makkelijker je kunt aansluiten bij de interesses en het niveau van leerlingen. Jongstra zegt daarover: “Als je kennis van kinderboeken niet veel verder gaat dan Kruistocht in spijkerbroek, hoe kun je een leerling dan adviseren welk boek bij hem past?”
Ze raadt scholen daarom aan te zorgen voor een grote variatie aan recente boeken voor alle leeftijden. Zo kunnen leerlingen ontdekken welk boek bij hen past en maakt ook leerkrachten enthousiaster over lezen. Zoals een leerkracht tegen Jongstra zei: “In sommige verhalen herkende ik een leerling, die heb ik dat boek gelijk aangeraden.”
Leesvaardigheid
Leesplezier en leesvaardigheid versterken elkaar. Wie met plezier leest, leest vaker. Wie vaker leest, maakt meer leeskilometers en krijgt meer gelegenheid om leesvaardigheid te ontwikkelen.
Effectief leesonderwijs gaat verder dan een aantrekkelijke boekenkast. Leerlingen hebben tijd nodig om te lezen, toegang tot passende boeken en begeleiding bij het ontwikkelen van hun leesvaardigheid.
Voorlezen is daarbij een krachtig middel. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat voorlezen het leesplezier en daarmee de leesvaardigheid van leerlingen significant stimuleert. En dat geldt niet alleen voor jonge kinderen. Ook in groep 8 en het VO helpt voorlezen leerlingen kennismaken met verschillende genres en hun eigen boekensmaak ontwikkelen.
Ook vrij lezen draagt bij aan leesplezier en leesvaardigheid. Daarom hoort het ook structureel op het rooster te staan. Vrij lezen betekent overigens niet dat de leerkracht het proces helemaal loslaat. Begeleiding vergroot het effect. Denk aan een voorselectie van boeken op basis van het leesniveau van leerlingen of hulp bij het kiezen van een passend boek. Vooral leerlingen met een taalachterstand hebben hier baat bij.
De leerkracht doet ertoe
Goed leesonderwijs vraagt dus om meer dan leesplezier alleen. Het vraagt om een omgeving waarin leerlingen veel lezen, passende boeken kunnen ontdekken en begeleiding krijgen om steeds vaardiger te worden. De leerkracht doet ertoe: als voorbeeld, als gesprekspartner, als adviseur en als degene die leerlingen instructie geeft en helpt om leeskilometers te maken.
Theo Thijssen vatte het ooit kernachtig samen: “De school is een instelling waar men leert lezen en nog een paar dingetjes”. Of je die uitspraak nu letterlijk neemt of niet: lezen is een basisvaardigheid die leerlingen op school moeten ontwikkelen. Die verantwoordelijkheid ligt bij de school als geheel, maar kan niet volledig worden uitbesteed aan de leescoördinator of schoolbibliothecaris.
- Doe als Jongstra adviseert en lees één recent verschenen boek per 2 maanden. Na 5 jaar heb je een repertoire van 30 boeken om over te vertellen, aan te raden of leerlingen voor te enthousiasmeren.
- Bespreek boeken met collega’s, bijvoorbeeld in literatuurcirkels. Jongstra: “Het sociale aspect stimuleert dat leerkrachten gaan lezen, maar het geeft ook meer plezier. Want door erover te praten, ontdek je veel meer over het verhaal. Er ontstaan ideeën, zoals hoe het verhaal te verbinden aan de kerndoelen.”
- Zorg voor een gevarieerd en actueel boekenaanbod dat past bij verschillende leeftijden, niveaus en interesses. Een brede collectie vergroot de kans dat leerlingen een boek vinden dat bij hen past.
- Lees voor. Niet alleen in de onderbouw, maar ook in de bovenbouw. Voorlezen stimuleert leesplezier, taalontwikkeling en kennismaking met verschillende genres.
- Geef leerlingen regelmatig tijd om zelfstandig te lezen. Laat hen daarbij niet aan hun lot over: help waar nodig bij het kiezen van een passend boek en begeleid leerlingen die moeite hebben om tot lezen te komen.
- Betrek ouders. Hoeveel invloed je als leerkracht ook hebt op het leesplezier en daarmee op de leesvaardigheid van leerlingen, ouders hebben dit ook. Daarom ontwikkelden we een gratis cheat sheet met 8 van de allerleukste manieren waarop je ouders betrekt bij de leesontwikkeling van leerlingen. Zeker even downloaden, nadat je dit artikel gelezen hebt.
Geschreven door:
Cora de Raaf
De beste tips voor meer ouderbetrokkenheid bij lezen altijd bij de hand?
Download de gratis cheat sheet!
