Goed evalueren begint bij vergelijken. Kijk naar wat eerder is vastgelegd en leg dat naast recente observaties, gesprekken en andere relevante informatie. Klopt het beeld nog? Zie je hetzelfde gedrag terug? Onder welke omstandigheden doet de leerling dit wel of juist niet? Juist die context is belangrijk. Een leerling kan bijvoorbeeld moeite hebben met zelfstandig werken tijdens rekenen, maar juist heel zelfstandig functioneren bij een ander vak. Door die context mee te nemen, voorkom je dat een observatie verandert in een vast label. 

Evalueren betekent niet automatisch dat er meer informatie bij komt. Soms kun je een formulering aanscherpen, een aanname vervangen door een concrete observatie of een kindkenmerk schrappen (lees: archiveren) omdat het niet meer relevant is. Check dan ook altijd de onderwijsbehoeften. Deze nieuwe informatie geeft aanleiding om die bij te stellen. Zo ontstaat een leerlingbeeld dat niet alleen actueel is, maar vooral bruikbaar: informatie die helpt om leerlingen beter te begrijpen en het onderwijs daarop af te stemmen.

Leerkrachten zijn soms geneigd om (te) veel informatie over hun leerlingen vast te leggen, vanuit de wens om zorgvuldig te zijn. Maar zorgvuldig betekent niet dat je zo veel mogelijk noteert. Goede kindkenmerken zijn kort, relevant en bruikbaar. Deze richtlijnen helpen daarbij:

1. Noteer wat ertoe doet. 
Leg alleen informatie vast die relevant is voor het huidige onderwijs of voor een goede overdracht. Het doel is een leerlingbeeld dat actueel, genuanceerd en bruikbaar is. Niet een zo volledig mogelijk dossier, maar informatie die helpt om leerlingen te begrijpen en het onderwijs goed af te stemmen. 

2. Beschrijf wat je ziet
Beschrijf concreet en observeerbaar gedrag. Vermijd aannames en interpretaties die niet goed onderbouwd zijn, want die kunnen een eigen leven gaan leiden. Zorg dat je alleen informatie vastlegt die helpt bij het bepalen van de juiste onderwijsaanpak.

3. Houd het kort
Kindkenmerken zijn geen uitgebreide verslagen. Noteer in steekwoorden of korte zinnen wat voor jezelf en volgende leerkrachten daadwerkelijk van belang is. Moeilijk? Laat je zinnen dan met een werkwoord beginnen: “Is dromerig.” Of: “Heeft bevestiging nodig.” Of nog korter: “dromerig” of ‘bevestiging nodig”. 

4. Kijk breed, maar alleen waar relevant
Een compleet leerlingbeeld bestaat uit meer dan gedrag of resultaten alleen. Kijk daarom naar verschillende factoren die van invloed kunnen zijn op leren en ontwikkeling. Een handige tool hierbij is de 7xL. Dat betekent overigens niet dat over iedere factor iets moet worden vastgelegd. Noteer alleen wat daadwerkelijk relevant is. 

5. Verbind kindkenmerken aan onderwijsbehoeften
De waarde van een kindkenmerk zit uiteindelijk in wat je ermee kunt doen. Gebruik de informatie daarom om de onderwijsbehoeften te bepalen en zorg dat ze duidelijke acties in zich hebben: wat heeft een leerling nodig van de leerkracht of de leeromgeving?

6. Houd informatie actueel
Nieuwe observaties of gesprekken kunnen een bestaand beeld bevestigen, nuanceren of veranderen. Bekijk daarom op gezette tijden of de informatie nog klopt en voeg alleen iets toe als het nieuwe inzicht daadwerkelijk iets toevoegt.

7. Laat los wat niet meer relevant is
Niet ieder kindkenmerk hoeft jarenlang mee. Als een situatie is veranderd of een observatie niet meer van toepassing is, archiveer dan de informatie. Zo blijft het leerlingbeeld actueel en houd je zicht op de ontwikkeling die een leerling heeft doorgemaakt.