Goed onderwijs maken we samen

Over kennisdeling tussen scholen

Beknopte samenvatting

Vergelijken laat zien dat het beter kan, maar niet hoe.
Effectief leren van andere scholen vraagt om begrijpen wat er achter het succes zit.
Kennisdeling werkt pas als scholen inzichten vertalen naar hun eigen context.
Een lerende cultuur ontstaat door structurele samenwerking en cyclisch verbeteren.

Luister naar dit artikel als podcast (AI-gegenereerd)

De kans is groot dat je dit soort vergelijkingen nog precies kunt terughalen. En ook hoe ze voelden: ze waren zelden motiverend, vaak werkten ze juist averechts. In het onderwijs zijn we er dan ook voorzichtig mee. Leerkrachten weten dat leerlingen niet groeien van vergelijkingen, maar van gerichte feedback, duidelijke doelen en betekenisvolle interactie.

Toch klinkt er in het onderwijsbeleid een vergelijkbare oproep. De Inspectie van het Onderwijs stelt dat scholen waar de basis niet op orde is, een voorbeeld moeten nemen aan scholen waar dat wel het geval is. Dat roept een interessante vraag op: is dit het soort vergelijking waarvan we weten dat die niet werkt? Of schuilt hier juist een kans, mits we het goed aanpakken?

Grote verschillen

In De Staat van het Onderwijs 2024 constateert de inspectie grote verschillen tussen scholen. De zorgen over de basisvaardigheden zijn niet nieuw, maar wel urgenter geworden: een aanzienlijke groep scholen scoort onvoldoende op de basiskwaliteit. Tegelijkertijd laat een andere groep scholen zien dat het wel kan. Daar zijn de basisvaardigheden op orde, wordt doelgericht gewerkt aan professionalisering en is de kwaliteitszorg stevig ingericht.

Volgens de inspectie worden deze “positieve praktijken” nog te weinig benut, terwijl ze juist kansen bieden. De focus zou moeten liggen op effectieve interventies, gevoed door wat aantoonbaar werkt in scholen waar het wel goed gaat. Dat vraagt om meer regie vanuit zowel de politiek als het onderwijsveld en om een integrale aanpak gericht op samenwerking, het aanbrengen van focus en effectieve professionalisering.

Van vergelijken naar begrijpen

Maar daarmee is nog niet gezegd dat verbetering vanzelf volgt. Want net als bij leerlingen geldt: vergelijken alleen zet niet automatisch aan tot leren. Het maakt zichtbaar dat iets anders kan, maar nog niet hoe. Hebben we voldoende aan “meer regie” en “een integrale aanpak”?

De echte winst zit in het begrijpen van wat er achter succes schuilgaat. Waarom werkt het? Welke keuzes worden er gemaakt? Wat gebeurt er in de klas? En hoe hangt dat samen met de context van de school? Scholen die hierin stappen zetten, gebruiken andere scholen niet als norm om zich aan te meten, maar als bron van inzicht en inspiratie. Of zoals de Gelijke Kansen Alliantie van het ministerie van OCW het zo treffend omschrijft:

“Stel je voor, je stapt een school binnen en hier gaan de dingen net wat anders dan op die van jou. Jullie ambitie is identiek: gelijke kansen creëren voor alle leerlingen. Maar de setting is anders, en de oplossingen dus ook. Al je voelsprieten staan aan. Wat er door je heen gaat is herkenning: ‘daar hebben wij ook last van’ en inspiratie: ‘zou dat ook werken bij ons op school?".

Kennisdeling

Ook hier gaat het in de praktijk nog regelmatig mis. Kennisdeling blijft vaak hangen op het niveau van inspiratie, zonder dat inzichten worden vertaald naar het eigen handelen.

Scholen die wel effectief van elkaar leren, pakken dat anders aan. Zij maken het leerproces expliciet en concreet:

Ze gaan verder dan ‘die school doet het goed’, maar onderzoeken concreet gedrag: wat doen zij anders in instructie, doelen stellen of opvolging?
Ze kijken naar de context: welke keuzes liggen hieraan ten grondslag en wat vraagt dit van het team en de organisatie?
Ze kopiëren niet, maar vertalen: wat past bij onze leerlingen, ons team en onze ontwikkelfase?
Ze werken cyclisch en blijven verbeteren: uitproberen, evalueren en bijstellen.

In de praktijk krijgt dat onder andere vorm via:

Professionele Leergemeenschappen (PLG’s)
Regionale netwerken en stichtingsbrede samenwerking
Gezamenlijke studiedagen en scholing
Intervisie en leergroepen
Job-shadowing (meelopen op een andere school)
Digitale kennisdeling, bijvoorbeeld via online platforms zoals Facebookgroepen

Naar een lerende cultuur

Daar ligt de echte kans in de oproep van de inspectie. Niet in het vergelijken van scholen, maar in het versterken van een professionele cultuur waarin scholen systematisch van en met elkaar leren. Dat vraagt om een verschuiving van kijken naar wie het beter doet, naar het onderzoeken wat werkt en waarom. En vooral: hoe dat vertaald kan worden naar de eigen praktijk.

Goed onderwijs maak je niet door vergelijken op afstand, maar door samen te kijken, te begrijpen en te verbeteren.

Geschreven door:
Cora de Raaf

Wil je bij jou op school ook van vergelijken naar verbeteren? Wij bieden gerichte ondersteuning en slimme tools. Neem vrijblijvend contact met ons op. We denken graag met je mee.

Neem contact op

Meer nieuws