Overdracht? Kennisstapelen met collega’s!

Overdracht? Kennisstapelen met collega’s!


Tijdens een schooljaar leer je je leerlingen goed kennen. Aan het einde van dat jaar draag je die kennis over aan de nieuwe leerkracht(en). De overdracht voort op wat jij ooit meekreeg en vormt tegelijk de basis voor het nieuwe schooljaar. Dat noemen wij kennisstapeling: jaar na jaar meer weten over een leerling, om beter te kunnen afstemmen op wat hij of zij nodig heeft. Het maakt de overdracht tot een belangrijk moment in het schooljaar. Hoe verloopt de overdracht bij jou op school? Warm of koud? Of allebei? Er zijn verschillende manieren om de kennis over je groep en je leerlingen door te geven. In dit artikel zetten we de meest voorkomende vormen op een rij én staan we stil bij de vraag: welke vorm draagt nu écht bij aan kennisstapeling?
Op elkaars schouders

Maar eerst even dit. Misschien hebben wij te veel zelfontwikkelingsboeken gelezen, maar er is één beeld dat ons steeds te binnen schiet als we het hebben over het belang van een goede overdracht. Het komt uit 365 dagen succesvol van David de Kock en Arjan Vergeer (al zijn zij niet de enigen die het gebruiken), en het gaat zo: 

Stel je voor dat je op de schouders van je ouders klimt en rechtop gaat staan. Zij gebruiken al hun kracht en wijsheid om jou te dragen en zij staan op hun beurt op de schouders van hun ouders. En zo gaat het door, van generatie op generatie. Vertel eens, hoe is je uitzicht? Hoe ver kun je kijken? Verder weg dan je ouders en nog n elk verder weg dan je grootouders. En dat allemaal dankzij hen.

Kennisstapeling in het onderwijs

In het onderwijs werkt het net zo. Jij staat op de schouders van de collega die jou voorging. En straks klimt jouw opvolger op jouw schouders. Je hebt gebruikgemaakt van wat je collega wist over de groep. Je hebt nieuwe ervaringen opgedaan, signalen opgevangen en extra kennis opgebouwd, omdat je verder kon kijken dan je collega. Die kennis heb je toegevoegd aan het bestaande beeld van je leerlingen. En zo geef je straks een nog completer beeld door aan je collega, die er in het nieuwe schooljaar weer nieuwe kennis aan toe zal voegen.

Een goede, volledige overdracht maakt die kennisstapeling mogelijk. En dat is belangrijk, want als team heb je een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor 8 jaar passend onderwijs aan alle leerlingen bij jou op school. Kennis over een leerling bouw je op van leerjaar op leerjaar. Je bouwt niet steeds opnieuw, je bouwt verder. 

Overdrachtsvormen
Er zijn verschillende manieren waarop je je leerlingen kunt overdragen aan de volgende leerkracht, maar niet alle manieren zijn even effectief. Dit overzicht is dus geen top 5 van de beste vormen, maar een inventarisatie van wat we in de praktijk veel tegenkomen. Het dient als inspiratie om bij jou op school tot een effectieve overdracht te komen. 
1. Geen overdracht
Sommige leerkrachten starten het liefst ‘blanco’ en onbevooroordeeld aan een nieuw schooljaar. Zij vormen graag een eigen beeld van hun leerlingen. Hoewel misschien begrijpelijk, plaatsen we hier graag een paar kanttekeningen. Om te beginnen denken we dat onbevooroordeeld zijn iets anders is dan onwetend zijn, daarnaast ben je als team verantwoordelijk voor de hele basisschooltijd van je leerlingen en tot slot kun je alleen passend onderwijs geven als je voortbouwt op de kennis van je voorganger.
2. Koude overdracht
Bij een koude overdracht geef je informatie schriftelijk door. Gedurende het schooljaar heb je op verschillende momenten, zoals tijdens de halfjaarlijkse analyses, je kennis over en ervaringen met je leerlingen vastgelegd. Aan het einde van het schooljaar zorg je ervoor dat het dossier compleet is.
3. Warme overdracht
Bij een warme overdracht ga je in gesprek met je collega. Het eerder genoemde dossier vormt de basis. Samen neem je de informatie door. De overdragende leerkracht licht toe, de ontvangende leerkracht vraagt door. Er is tijd en ruimte voor context, nuance en samenwerking.
4. Overdracht met ouders
Soms is het zinvol om de overdracht uit te breiden en ouders erbij te betrekken. Bijvoorbeeld als er sociaal-emotioneel het een en ander speelt of als de thuissituatie veel invloed heeft op de leerling. In de zomervakantie kan er veel veranderen, dus de kennis van ouders vormt dan een waardevolle aanvulling op het schoolse beeld van de leerling. 
5. Overdracht voor of na de zomervakantie

Op de meeste scholen vindt de overdracht voor de zomervakantie plaats. Zo kun je als leerkracht het schooljaar echt afronden. Bovendien ligt alle kennis dan nog vers in je geheugen. Dat is na 5 of 6 vakantieweken wel anders. Er wordt ook wel gekozen voor het scenario waarin de overdracht in de laatste vakantieweek plaatsvindt of zelfs na de eerste schoolweek, maar in dat laatste geval komen we wel erg dicht in de buurt van overdrachtsvorm 1 en die hebben we hierboven al afgeschreven..

Wij denken dat een goede overdracht een betekenisvolle overdracht is en zowel een koude als een warme overdracht bevat. Lees er meer over in dit artikel en maak gebruik van de tips tijdens de aankomende overdracht van jouw leerlingen.



Geschreven door:
Cora de Raaf



6 tips voor een goede overdracht op een handig rijtje?

Download de gratis cheat sheet!

Download nu