De betrokkenheid van ouders bij de school is belangrijk. Niet alleen omdat het bij een goede ouderbetrokkenheid veel makkelijker is om contact op te nemen als er iets aan de hand is of als je hulp nodig hebt in de groep of bij het organiseren van een uitje, maar ook en vooral omdat je zo veel beter in staat bent om goed onderwijs te geven. De informatie van ouders zorgt, naast de kennis die je van je collega’s overgedragen hebt gekregen, voor een compleet beeld van je leerlingen. En dat is wat je nodig hebt om het onderwijs zo passend mogelijk aan te bieden. En dan hebben we het nog niet eens over de manieren waarop ouders hun kinderen in de thuissituatie kunnen ondersteunen en stimuleren in de ontwikkeling. 

Door vroeg in het schooljaar startgesprekken te organiseren, laten scholen zien dat ze ouderbetrokkenheid belangrijk vinden. Volgens Mariëtte Lusse, lector Ouders aan de Hogeschool Rotterdam, is het daarmee één van de 10 belangrijkste succesfactoren voor ouderbetrokkenheid. Dat zit ‘m vooral in het individuele karakter van de startgesprekken. Meer dan een informatieavond voor alle ouders, die veel scholen ook aan het begin van het schooljaar organiseren, zorgen (goede) startgesprekken voor het ontstaan van vertrouwen tussen ouders en school. En dat is een voorwaarde voor een prettige samenwerking in de rest van het schooljaar.

Startgesprekken kunnen op verschillende manieren vormgegeven worden: 

• met of zonder vooraf ingevulde vragenlijst;
• met of zonder de aanwezigheid van de leerling;
• met of zonder gespreksformat. 

Welke keuzes je maakt, hangt af van je doel. 

• • Gaat het vooral om kennismaken? Dan staat relatieopbouw centraal en houd je het gesprek open. Er is geen agenda. Een startvraag en 1 of 2 vervolgvragen zijn vaak genoeg om het gesprek op gang te brengen en te houden. 
• Wil je ook informatie ophalen? Dan vraagt dat om meer voorbereiding en structuur. 

Soms lijkt het makkelijker om leerlingen niet bij gesprekken met ouders uit te nodigen. Zeker wanneer je informatie wilt ophalen, omdat het een vrije uitwisseling zou kunnen belemmeren. Toch is er veel te zeggen voor de aanwezigheid van leerlingen bij de startgesprekken. Sterker nog, het standaard uitnodigen van leerlingen bij de individuele contactmomenten tussen ouders en school staat in het eerder genoemde rijtje van de 10 succesfactoren voor een betere samenwerking met ouders. Met de leerling spreken in plaats van over hem, laat zien dat je hem serieus neemt en het geeft hem de ervaring gehoord te worden. 

Dit geldt ook voor jonge kinderen. Zelfs een kleuter die op een andere plek in het lokaal aan het spelen is, krijgt iets mee van de betekenis van het startgesprek: vanaf nu horen mijn ouders en de juf of meester bij elkaar. Dat eenvoudige signaal schept vertrouwen. 

Om de drempel te verlagen, kun je het gesprek samen met de leerling voorbereiden. Vraag wat hij of zij wil bespreken of wat hij dit schooljaar nodig heeft van jou en van ouders. Ook kun je de leerling iets van betekenis van thuis laten meenemen om daarover te vertellen. Zo krijgt het gesprek een persoonlijke opening en wordt het meteen minder formeel. 

Als je tijdens het startgesprek vooral informatie wilt verzamelen, is een goede voorbereiding van het startgesprek belangrijk. Stel jezelf vooraf vragen als: 

• Wat wil ik precies weten van ouders?
• Welke informatie mis ik nog? 
• Waarbij kan de context of de nuance van ouders mij verder helpen?

Schrijf deze punten op zodat je er tijdens het gesprek gericht naar kunt vragen. Zo voorkom je dat waardevolle onderwerpen onbesproken blijven. 

Tijdens gesprekken aantekeningen maken voelt soms ongemakkelijk, omdat je het natuurlijke verloop van het gesprek niet wilt verstoren. Maar het is noodzakelijk. Zo voorkom je dat belangrijke informatie verloren gaat. Korte steekwoorden zijn vaak genoeg en helpen je later herinneren wat er gezegd is. 

Vul na afloop van de startgesprekken de kindkenmerken aan (de stimulerende en belemmerende factoren en onderwijsbehoeften) en bekijk of de informatie van ouders en de leerling invloed heeft op de aanpak die je van je collega overgedragen hebt gekregen. Zo borg je de waarde van het gesprek en zorg je dat de inzichten niet verloren gaan.  

En daarmee ben je startklaar: je hebt een compleet beeld (vastgelegd) waarmee je het nieuwe jaar goed start en het passende onderwijs voortzet.