De startgesprekken als onderdeel van een goede overdracht

Beknopte samenvatting

Een goede overdracht is het vertrekpunt en vormt de basis voor een goede start van het schooljaar.
Startgesprekken vullen dat beeld aan met actuele informatie en perspectief van ouders en leerlingen toe.
Geef de leerlingen een actieve rol in het gesprek en gebruik het gesprek om vanaf het begin aan een goede relatie met ouders te werken.
Verwerk de inzichten uit de gesprekken in je leerlingbeeld en stem je onderwijs daarop af.

De overdracht is geweest. Je kent de namen, de resultaten en de belangrijkste aandachtspunten. Toch weet je nog niet alles over je nieuwe leerlingen. Wat werkt thuis goed? Waar krijgt een leerling energie van? En wat moet je als nieuwe leerkracht vooral weten? De overdracht van je collega geeft je een waardevolle basis, maar het beeld is nog niet compleet. Daarom zijn de startgesprekken zo waardevol. In deze gesprekken, ook wel kennismakingsgesprekken of omgekeerde oudergesprekken genoemd, ligt de nadruk niet op wat jij als leerkracht te vertellen hebt, maar op wat ouders en de leerling zelf inbrengen. Zo werk je vanaf het begin aan een goede samenwerkingsrelatie en vul je de overdracht aan met kennis die je alleen in het gesprek zelf kunt ophalen. In dit artikel lees je hoe je alles uit deze gesprekken haalt en ervoor zorgt dat de opgedane kennis ook echt een plek krijgt in je onderwijs.

Maak het beeld compleet

Een goede overdracht is onmisbaar. De informatie van je collega geeft inzicht in de ontwikkeling, onderwijsbehoeften en aandachtspunten van je nieuwe groep. Zo kun je vanaf dag 1 passend onderwijs bieden. Ouders en leerlingen voegen daar een waardevol perspectief aan toe. Zij kennen de leerling vanuit een andere context en kunnen vertellen wat daar goed werkt. En omdat er tussen de overdracht en de start van het nieuwe schooljaar van alles kan veranderen, is het waardevol om ook te horen wat er nu speelt. Hoe leert een leerling het liefst? Waar wordt het enthousiast van? Wat werkt thuis goed? En zijn er dingen waar je als leerkracht rekening mee kunt houden?

Met die extra informatie krijg je een completer beeld van je leerlingen en kun je je onderwijs nog beter laten aansluiten bij wat zij nodig hebben. Startgesprekken zijn daarnaast een mooie manier om vanaf het begin te werken aan een goede relatie tussen ouders en school. Door ouders al vroeg in het schooljaar actief te betrekken, laat je zien dat hun kennis en perspectief ertoe doen. Dat helpt om vertrouwen op te bouwen en maakt het makkelijker om elkaar later in het schooljaar te vinden wanneer dat nodig is.

Volgens Mariëtte Lusse, lector Ouders aan de Hogeschool Rotterdam, is vroegtijdig kennismaken met ouders in de vorm van startgesprekken één van de tien succesfactoren voor ouderbetrokkenheid. Dat zit ‘m vooral in het individuele karakter van de startgesprekken. Meer dan een informatieavond voor alle ouders, die veel scholen ook aan het begin van het schooljaar organiseren, zorgen (goede) startgesprekken voor het ontstaan van vertrouwen tussen ouders en school. En dat is een voorwaarde voor een prettige samenwerking in de rest van het schooljaar.

Bepaal vooraf wat je wilt ophalen

Startgesprekken kunnen op verschillende manieren worden vormgegeven. Met of zonder vragenlijst, met of zonder de aanwezigheid van de leerling en met of zonder gespreksformat. Welke vorm het beste past, hangt vooral af van wat je met het gesprek wilt bereiken.

Gaat het vooral om kennismaken? Dan staat relatieopbouw centraal en houd je het gesprek open. Er is geen vaste agenda nodig. Een startvraag en een of twee vervolgvragen zijn vaak al genoeg om het gesprek op gang te brengen en te houden.

Wil je ook informatie ophalen? Dan helpt het om vooraf wat meer structuur aan te brengen. Bedenk voordat je de gesprekken voert:

Wat wil ik precies weten?
Welke informatie mis ik nog?
Waar kan de context of nuance van ouders mij verder helpen?

Door vooraf scherp te hebben wat je wilt weten, kun je tijdens het gesprek gerichter luisteren en doorvragen. Zo voorkom je dat waardevolle informatie onbesproken blijft.

Betrek de leerling

De leerling wel of uitnodigen? Zeker wanneer je vooral informatie wilt ophalen, kan het verleidelijk zijn om het gesprek alleen met ouders te voeren. Toch is er veel voor te zeggen om leerlingen bij de startgesprekken te betrekken. Het standaard uitnodigen van leerlingen bij individuele contactmomenten met ouders is zelfs een van de tien succesfactoren voor een goede samenwerking met ouders (zie het kader).

Door met in plaats van over een leerling te praten, laat je zien dat je de leerling serieus neemt. De leerling krijgt bovendien de kans om zelf te vertellen wat belangrijk is en wat hij dit schooljaar nodig heeft. Ook jonge kinderen kunnen hierin een rol spelen. Zelfs een kleuter die tijdens het gesprek ergens in het lokaal speelt, merkt: mijn ouders en mijn leerkracht horen bij elkaar. Zo draagt het gesprek vanaf het begin bij aan vertrouwen.

Je kunt het gesprek vooraf samen met de leerling voorbereiden. Vraag bijvoorbeeld wat hij wil vertellen, wat hij belangrijk vindt of wat hij dit schooljaar nodig heeft van jou en van thuis. Ook kan de leerling iets van betekenis van thuis meenemen om daarover te vertellen. Zo krijgt het gesprek een persoonlijke opening en voelt het meteen minder formeel.

Luister, noteer en vraag door

Tijdens een gesprek aantekeningen maken kan soms ongemakkelijk voelen. Je wilt immers aandachtig luisteren en het gesprek natuurlijk laten verlopen. Toch is het belangrijk om de belangrijkste inzichten vast te leggen. Korte steekwoorden zijn vaak voldoende om later terug te halen wat er is besproken. Luister daarbij niet alleen naar de antwoorden, maar vraag ook door als je merkt dat er meer achter een antwoord zit. Juist de context en nuance die ouders en leerlingen toevoegen, kunnen waardevol zijn voor je beeld van de leerling. Na de startgesprekken leg je de verzamelde informatie naast de overdracht. Zijn er nieuwe inzichten bijgekomen? Is je beeld van een leerling veranderd? En geven de gesprekken aanleiding om je aanpak aan te passen?

Vertaal inzichten naar je onderwijs

De waarde van het startgesprek zit niet alleen in het gesprek zelf, maar ook in wat je daarna met de informatie doet. Verwerk relevante inzichten in het leerlingdossier door de kindkenmerken (de stimulerende en belemmerende factoren en onderwijsbehoeften) aan te vullen. Kijk vervolgens welke inzichten aanleiding geven om je aanpak of verwachtingen bij te stellen. Misschien blijkt dat een leerling thuis heel anders leert dan je op basis van de overdracht had verwacht. Of vertelt een ouders iets over een aanpak die goed werkt en die je ook in de klas kunt inzetten. Juist door die kennis te vertalen naar je dagelijks handelen, krijgen de startgesprekken betekenis in het onderwijs.

Zo vormen de overdracht, de ervaringen van ouders en de inbreng van leerlingen samen een stevige basis voor het nieuwe schooljaar.

Geschreven door:
Cora de Raaf

Wil je de startgesprekken soepel(er) laten verlopen?

Download onze gesprekskaarten en haal het meeste uit elk gesprek!

Download nu

Meer nieuws