18 september, 2023
Laatste update: 10 August, 2026

Leestijd: 6 min

De 5 pijlers van de Gouden Weken

Hoe een goed begin écht het halve werk is

Beknopte samenvatting

Investeer tijdens de Gouden Weken bewust in een veilige groep, sterke relaties en een positief leerklimaat. Wat je nu doet, betaalt zich de rest van het schooljaar terug.
Begrijp hoe groepsvorming werkt. Als je weet welke fasen een groep doorloopt, kun je beter inspelen op wat leerlingen nodig hebben.
Een goede overdracht, kennismaking, duidelijke regels, voorbeeldgedrag en samenwerking met ouders vormen samen de 5 pijlers van een sterke start.
Door vanaf de eerste schooldag bewust aandacht te besteden aan deze 5 pijlers, bouw je aan een groep waarin leerlingen zich veilig voelen en optimaal kunnen leren.

Luister naar dit artikel als podcast (AI-gegenereerd)

De eerste twee tot vier - en misschien wel zes - weken van het nieuwe schooljaar zijn bepalend voor de rest van het jaar. Niet voor niets noemen we deze periode de Gouden Weken. In deze weken leg je de basis voor een veilige groep, sterke relaties en een positief leerklimaat. Wat je nu investeert, betaalt zich de rest van het schooljaar terug. Zonde dus om deze kansen te laten liggen. In dit artikel ontdek je de 5 pijlers van de Gouden Weken en hoe je ze kunt inzetten voor een sterke start en een succesvol schooljaar.

Groepsvorming: ieder schooljaar opnieuw

Maar eerst: groepsvorming. Dit proces begint ieder schooljaar opnieuw. Tijdens de Gouden Weken leren leerlingen elkaar opnieuw kennen, ontdekken ze jou als leerkracht en vinden ze samen hun weg in de regels, routines en verwachtingen van de groep. Ook als de samenstelling nauwelijks is veranderd.

De zomervakantie zorgt ervoor dat bestaande groepsnormen wat naar de achtergrond verdwijnen. Daardoor ontstaat ruimte om rollen, verhoudingen en afspraken opnieuw te vormen. Wie neemt het voortouw? Wie zoekt aansluiting? Wie trekt naar wie toe? En welke plek neem jij als leerkracht in?

Dit gebeurt overigens niet alleen na de zomervakantie. Ook na een andere lange vakantie, denk aan de kerstvakantie en de bijbehorende Zilveren Weken, de komst van een nieuwe leerling of wanneer een andere leerkracht voor de groep staat, kan het groepsvormingsproces opnieuw op gang komen.

Groepsvorming verloopt in fasen

Het model van Tuckman beschrijft hoe groepen zich ontwikkelen. Tijdens de Gouden Weken doorlopen de meeste groepen de eerste vier fasen:

Forming (de oriëntatiefase)
Storming (de conflictfase)
Norming (de normfase)
Performing (de prestatiefase)
Adjourning (de afscheidsfase)

Niet iedere groep doorloopt deze fasen in hetzelfde tempo of op dezelfde manier. Sommige groepen gaan er snel doorheen, andere blijven langer in een fase hangen of vallen tijdelijk terug. Juist daarom helpt het om te weten wat je kunt verwachten. Zo kun je gedrag beter plaatsen en de groep gericht begeleiden in elke fase.

Groepsvorming begeleiden

De belangrijkste tip? Maak van groepsvorming een prioriteit in de eerste schoolweken. Onrust, botsingen en conflicten zijn niet per se een teken dat het misgaat. Ze kunnen juist onderdeel zijn van het proces waarin leerlingen hun plek in de groep zoeken. Als je weet wat er in deze fase speelt, kun je er rustiger en bewuster op reageren.

Door het groepsvormingsproces actief te begeleiden en aandacht te besteden aan de 5 pijlers van de Gouden Weken, geef je de groep de beste kans om uit te groeien tot een veilige en positieve leeromgeving.

Pijler 1: De overdracht

De Gouden Weken beginnen eigenlijk al voor de eerste schooldag. Een goede overdracht zorgt ervoor dat je niet blanco aan het schooljaar begint, maar voortbouwt op wat je collega’s al over de leerlingen en de groep weten. Je krijgt niet alleen zicht op hoe je leerlingen leren, maar ook op wie ze zijn. Wat zijn hun talenten en interesses? Wat speelt er thuis? Welke leerlingen trekken veel met elkaar op? Wie neemt makkelijk het initiatief en wie heeft juist extra ondersteuning nodig? Deze informatie helpt je om de groep vanaf de eerste schooldag bewust te begeleiden. Je weet beter wat er speelt, voorkomt verrassingen, maakt sneller echt contact en geeft leerlingen het gevoel dat ze gezien worden.

Pijler 2: Kennismaken

Tijdens groepsvormingsproces leren leerlingen elkaar en jou als leerkracht (opnieuw) kennen. Geef ze daar bewust de tijd en ruimte voor. Wissel vrije momenten af met activiteiten waarin je het kennismaken gericht begeleidt. Coöperatieve werkvormen zijn daarbij heel geschikt. Net als energizers. Deze luchtige activiteiten zorgen voor een positieve sfeer en laten leerlingen spelenderwijs oefenen met luisteren, samenwerken en vertrouwen.

Vrije situaties zijn waardevolle observatiemomenten. Juist tijdens het buitenspelen, samenwerken of wachten op een volgende activiteit zie je vaak wat er echt in een groep gebeurt. Blijf daarom bewust in de buurt en kijk goed. Zo ontdek je welke leerlingen elkaar opzoeken, waar spanning ontstaat en wie misschien wat extra aandacht kan gebruiken. En minstens zo belangrijk: leerlingen leren jou op die momenten ook kennen. Niet alleen als degene die lesgeeft, maar als de leerkracht die onderdeel is van de groep.

Pijler 3: Regels

Regels geven leerlingen houvast. Ze zorgen voor duidelijkheid en rust en creëren de voorwaarden om prettig met elkaar te leren en samen te werken. Wacht daarom niet te lang met het maken van afspraken. Sterker nog, begin er op de eerste schooldag al mee. Want als jij de regels niet bepaalt, ontstaan ze vanzelf. En die zijn daarna vaak een stuk lastiger bij te sturen.

Regels werken het best als je ze samen met de groep opstelt en positief formuleert. Dus niet een lange lijst met verboden, maar duidelijke afspraken over gewenst gedrag. Wat betekent ‘luisteren naar elkaar’ bijvoorbeeld concreet? En hoe ziet ‘we helpen elkaar’ eruit? Door leerlingen hierbij te betrekken, vergroot je hun betrokkenheid en het verantwoordelijkheidsgevoel. Bovendien oefen je meteen met wat je in de groep wilt versterken: respect, samenwerking en samen problemen oplossen.

Pijler 4: Voorbeeldgedrag

Jouw invloed op de groepsvorming is groot. Je bent niet alleen degene die de groep begeleidt, je bent er zelf onderdeel van. Daarmee ben je automatisch een rolmodel. Wees je daarom bewust van je voorbeeldgedrag. Laat zien wat je van leerlingen verwacht. Spreek je af dat er op de gang wordt gelopen? Sprint dan zelf niet naar de koffiekamer. Staat er op jullie lijstje dat er zacht wordt gesproken? Doe dat dan ook als je met een collega praat. Leerlingen luisteren naar wat je zegt, maar kijken vooral naar wat je doet. Jij zet de toon, letterlijk en figuurlijk.

Pijler 5: Ouders

Ook ouders zijn een belangrijke partner tijdens de Gouden Weken. Een goede samenwerking begint met elkaar leren kennen. Plan daarom al vroeg start- of kennismakingsgesprekken en draai de rollen eens om: laat ouders vertellen over hun kind. Wat moet jij weten om hun kind goed te begrijpen en te begeleiden? Wat werkt thuis goed? Waar maakt hun kind zich druk om? En waar wordt het juist enthousiast van?

Deel ook jouw regels, routines en verwachtingen. Zo weet iedereen duidelijk vanaf het begin waar hij aan toe is en wat je van elkaar kunt verwachten. Een goede relatie en duidelijke afspraken maken het makkelijker om gedurende het schooljaar prettig samen te werken. En als er iets speelt, weet je elkaar ook sneller te vinden.

De Gouden Weken optimaal benutten? Hier vind je de belangrijkste tips op een rij:

Maak groepsvorming een topprioriteit in de eerste weken van het schooljaar.
Weet wat je kunt verwachten van de verschillende fasen van groepsvorming, bijvoorbeeld met de De Gouden Weken 2.0 van Boaz Bijleveld.
Regel de overdracht vóór de eerste schooldag, zodat je weet wat er speelt in je groep
Plan momenten om elkaar te leren kennen, zowel vrij als begeleid.
Gebruik coöperatieve werkvormen en energizers om samenwerking en groepsvorming te stimuleren.
Benut vrije situaties als observatiemomenten en kijk bewust naar wat er in je groep gebeurt.
Stel samen met je groep duidelijke, positief geformuleerde afspraken over gewenst gedrag op.
Geef zelf het goede voorbeeld: leerlingen kijken naar wat je doet.
Leer ouders snel kennen, bijvoorbeeld via startgesprekken.

Geschreven door:
Cora de Raaf

Meer handvatten voor succesvolle Gouden Weken?

Download de 6 unieke posters (met handige handreiking!) bij de belangrijkste pijlers van de Gouden Weken!

Download nu

Meer nieuws