Analyseren kun je leren

Vermijd deze 5 valkuilen en verbeter je analysevaardigheden

Beknopte samenvatting

Analyseren vraagt om focus en duidelijke keuzes: welke data gebruik je wel en welke (nog) niet? Door hierover teamafspraken te maken, zorgt je voor overzicht en gerichte verbeteracties.
Trek niet te snel conclusies, maar neem de tijd om resultaten echt te begrijpen. Verbind toetsgegevens, observaties en professionele kennis voordat je oorzaken benoemt of interventies kiest.
Analyseer samen om blinde vlekken te voorkomen en de doorgaande lijn te versterken. Werk in duo’s of teams, stel elkaar kritische vragen en voorkom dat conclusies automatisch worden overgenomen.
Analyseren is geen losse stap, maar onderdeel van een cyclische werkwijze. Het hoort ook bij groepen die goed functioneren. Juist dan maakt analyse zichtbaar welke aanpak effectief is.

Luister naar dit artikel als podcast (AI-gegenereerd)

De halfjaarlijkse toetsperiode met de M- en de E-toetsen levert veel nieuwe informatie op over de ontwikkeling van leerlingen en de effectiviteit van het gegeven onderwijs. In combinatie met de methodetoetsen en ‘zachte’ informatie uit observaties en gesprekken, de zogenoemde kindkenmerken, heb je straks waardevolle aanknopingspunten in handen voor een effectieve onderwijsaanpak in de komende periode. Maar tussen het verzamelen van al die informatie en het bepalen van de juiste aanpak, zit nog een cruciale stap. Een stap die in de praktijk nog weleens wordt overgeslagen: analyseren. En dat is, om met de woorden van Rick Pastoor in Grip te spreken, "alsof je een showroom binnenstapt en de eerste de beste auto koopt omdat die sowieso beter is dan je huidige model.” Door de verzamelde informatie eerst zorgvuldig te analyseren, ontstaat er diepgang. Je krijgt scherper zicht op wat er echt speelt en bent beter in staat om keuzes te maken die leiden tot een aanpak met daadwerkelijke impact. Hoe je dat doet? Door deze 5 valkuilen te vermijden.

Geen keuzes maken

Er wordt veel informatie verzameld in het onderwijs. Soms zoveel dat door de bomen het bos niet meer te zien is. “Steeds meer overzichten, steeds minder overzicht”, hoorden we een leerkracht eens treffend zeggen. Het interpreteren van al die verschillende gegevens wordt er zo niet eenvoudiger op. De vraag is bovendien of het wenselijk en haalbaar is om alle verzamelde informatie te analyseren. Draagt het bij aan het uiteindelijke doel: beter onderwijs? Juist daarom is het belangrijk om keuzes te maken: wat analyseer je wel en wat niet? Door hierover gezamenlijk afspraken te maken en deze vast te leggen, bijvoorbeeld in onderwijsplannen, ontstaat focus en analyses die daadwerkelijk iets opleveren.

Snelle conclusies trekken

We stipten het al even aan: de neiging om snel over te gaan tot handelen, zonder eerst bij de resultaten stil te staan. Er wordt al gedacht in oplossingen of gezocht naar oorzaken, terwijl de analysefase nog nauwelijks is doorlopen. Tijdsdruk speelt daarbij ongetwijfeld een rol. Een goede analyse kost tijd en vraagt om specifieke vaardigheden. Het correct interpreteren van data, het verbinden van verschillende informatiebronnen en het combineren van dit alles met het eigen professionele oordeel is een vak apart. Dat vraagt om gerichte professionalisering van leerkrachten en intern begeleiders, maar ook om tijd en ruimte om samen te analyseren, te reflecteren en van elkaar te leren.

Het alleen doen

“If you want to go fast, go alone. If you want to go far, go together.” Deze quote geldt zeker voor analyseren. Daarom adviseren we om de halfjaarlijkse analyse niet (volledig) alleen te doen. Werk bijvoorbeeld in duo’s of richt een werkgroep ‘Opbrengsten analyseren’ op. Samen analyseren zorgt voor meer diepgang, scherpere vragen en een betere borging van de doorgaande lijn. Let daarbij wel op een bekende valkuil: samenwerken betekent niet dat je de analyses van een collega klakkeloos overneemt.

De cyclische werkwijze loslaten

De halfjaarlijkse analyse is geen losse activiteit, maar een vast onderdeel van cyclisch werken. Wij ontwikkelden hiervoor de READ-cyclus, maar er zijn meer modellen die de cyclische werkwijze illustreren. Denk aan de HGW-cyclus of de bekende PDCA-cyclus. Kwalitatief analyseren betekent dat je de volledige cyclus doorloopt. Keer op keer. Wanneer stappen worden overgeslagen, verdwijnt de kwaliteitsstructuur. Het wordt lastiger om zicht te houden op ontwikkeling, om tijdig bij te sturen en om keuzes te onderbouwen. Dat geldt niet alleen voor groepen die extra aandacht vragen, maar juist ook voor groepen die het goed doen.

De analyse overslaan als een groep het goed doet

Op sommige scholen wordt de analyse overgeslagen wanneer een groep goede resultaten laat zien. Alle seinen staan immers op groen en de aanpak lijkt effectief. Toch schuilt hier een belangrijke valkuil. Juist in deze situatie gaan waardevolle inzichten verloren. Wat heeft de leerkracht gedaan waardoor deze resultaten zijn behaald? Welke keuzes zijn gemaakt, wanneer en met wie? Analyse maakt deze succesfactoren zichtbaar. Dat helpt niet alleen bij het bewust voortzetten van de effectieve aanpak, maar ook bij het delen van kennis binnen het team. Zo leren collega’s van elkaar en versterk je samen de onderwijskwaliteit op school.

Geschreven door:
Cora de Raaf

Meer weten over het betekenisvol analyseren van toetsresultaten? Download de praktische handreiking boordevol tips die je helpen bij het maken van een sterke halfjaarlijkse analyse!

Download nu

Meer nieuws