De pijlers van de Gouden Weken

De pijlers van de Gouden Weken

Hoe een goed begin echt het halve werk is


De eerste vier tot zes weken van het nieuwe schooljaar zijn belangrijke weken in het basisonderwijs. Misschien wel de belangrijkste van het schooljaar. Ze worden niet voor niets de Gouden Weken genoemd. In deze weken leg je de basis voor een positieve sfeer in je groep. De rest van het schooljaar profiteer je ervan. Je zou dus wel gek zijn als je de kansen laat liggen die deze weken je bieden. In dit artikel lees je waarop je jouw aandacht in deze weken het beste kunt richten. Het zijn de pijlers van de Gouden Weken en de ingrediënten van een succesvol (begin van het) schooljaar.
Groepsvorming

Maar eerst even dit. Het proces van groepsvorming vindt elk schooljaar opnieuw plaats. Je leerlingen verkennen elkaar, jou als leerkracht én de regels. Dat doen ze ook als de groep hetzelfde gebleven is. Dat heeft te maken met het feit dat ze lange tijd uit elkaar zijn geweest, waardoor regels en groepsnormen opnieuw bepaald moeten worden. Daarom besteed je na de Kerstvakantie ook aandacht aan de Zilveren Weken. Maar ook een andere leerkracht voor de groep lokt dit proces uit. 

Je weet vast dat het groepsvormingsproces 5 fasen doorloopt: forming (oriënteren), storming (presenteren), norming ( normeren), performing (presteren) en reforming (evalueren). De eerste 4 fasen zie je vaak terug tijdens de eerste weken van een nieuw schooljaar. De ene groep doorloopt deze fasen sneller dan de andere groep en soms valt een groep terug naar een vorige fase of sluit juist een fase over. 

Een goede eerste tip is dan ook om er tijd voor uit te trekken. Maak van groepsvorming een prioriteit tijdens de  eerste weken van het schooljaar. En zorg dat je weet wat je kunt verwachten. Dan schrik je niet van rumoerige leerlingen tijdens de storming-fase, omdat je weet dat dit de fase is waarin er vaak sprake is van onenigheid in de groep. De rangorde wordt tenslotte bepaald.

Overdracht
Succesvolle Gouden Weken beginnen bij een goede overdracht. Dus al voor de start van het schooljaar. Het zorgt ervoor dat je voorbereid bent op de groep waarmee je gaat werken. Dat je niet alleen weet hoe je leerlingen leren, maar ook kennis hebt van hun achtergrond (naam, gezinssituatie, hobby’s, talenten, enzovoort), de groep als geheel, welke leerlingen een positieve rol in de groepsvorming en het ontwikkelen van sociaal gedrag spelen en hoe je die kwaliteiten kunt benutten. Deze kennis maakt het makkelijker voor je om het groepsvormingsproces positief te beïnvloeden. Het voorkomt dat je voor verrassingen komt te staan en het maakt het kennismaken een stuk leuker en effectiever.
Kennismaken
Zoals gezegd leren je leerlingen elkaar tijdens het groepsvormingsproces (opnieuw) kennen.  Geef ze daarom voldoende gelegenheid om kennis te maken met elkaar en met jou. Zorg voor voor vrije en geleide situaties waarin dit plaats kan vinden. Zet coöperatieve werkvormen in. En energizers voor een vrolijke sfeer in de groep, maar ook om je leerlingen op een speelse manier iets te leren. Luisteren naar elkaar, bijvoorbeeld. Of samenwerken, kennismaken en vertrouwen. Blijf bij vrije situaties op de achtergrond aanwezig. Niet alleen om te observeren of bij te sturen wanneer dat nodig is, maar ook om je leerlingen de gelegenheid te geven om op een informele manier kennis met jou te maken.
Groepsregels
Regels zijn belangrijk. Je leerlingen hebben ze nodig. Het geeft ze houvast, het zorgt voor rust in de groep en het maakt dat ze productiever kunnen zijn. 


Wacht niet te lang met het opstellen van regels. Sterker nog, besteed er op dag 1 al aandacht aan.  Doe je het niet of te laat, dan stelt je groep zelf de regels op. Uit onderzoek blijkt dat regels het effectiefst zijn als ze in overleg zijn samengesteld en als ze omschreven zijn als gewenst gedrag. Positief geformuleerd, dus. Dat heeft niet alleen een positief effect op de groepsverantwoordelijkheid, maar ook op het wederzijds respect, de samenwerking, de besluitvorming en het aanpakken van de problemen binnen de groep.
Voorbeeldgedrag
Jouw invloed op het groepsvormingsproces is groot. Niet alleen omdat je overal bij bent, maar ook omdat je zelf onderdeel van het proces bent. Het is belangrijk om dat niet te vergeten. Ben je bewust van je voorbeeldgedrag en doe zelf ook wat je verwacht van je leerlingen. Heb je met je leerlingen afgesproken dat er op de gangen gelopen wordt? Trek dan zelf geen sprintje naar de koffiekamer. Is een van de groepsregels dat er op een rustige toon met elkaar gesproken wordt? Doe dit dan ook als je in gesprek bent met je collega’s.
Ouders
En vergeet de ouders niet. Zij zijn een belangrijke factor in het groepsvormingsproces. Onderwijs geven en opvoeden doe je tenslotte niet alleen. Maak tijdens de Gouden Weken kennis met alle ouders. Bijvoorbeeld door het organiseren van kennismakingsgesprekken. Draai de rollen om en laat ouders vertellen over hun kind. Deel jouw regels en routines met hen. Maak afspraken. Je kunt er later in het jaar op terugvallen. Dat maakt het makkelijker. Maar ook eventuele problemen zijn makkelijker op te lossen als je al een goede relatie met ouders hebt opgebouwd.  

De tips op een rij:

  1. Maak tijdens de eerste 4 tot 6 weken van het schooljaar (extra) tijd vrij om gerichte aandacht aan positieve groepsvorming te besteden. Sterker nog, maak van groepsvorming een prioriteit.
  2. Zorg dat je weet wat je kunt verwachten. Lees of herlees bijvoorbeeld het boek De Gouden Weken 2.0 van Boaz Bijleveld. 
  3. Wees voorbereid op het werken met de groep. Met andere woorden: zorg dat de overdracht voor de eerste schooldag heeft plaatsgevonden. 
  4. Geef je groep voldoende gelegenheid om tijdens vrije en geleide situaties kennis met elkaar en met jou te maken. 
  5. Zet coöperatieve werkvormen en energizers in. 
  6. Blijf tijdens vrije situaties op de achtergrond aanwezig. Observeer, stuur bij waar nodig en geef je leerlingen gelegenheid om op een informele manier kennis met jou te maken. 
  7. Wees snel duidelijk over de groepsregels. 
  8. Stel regels in overleg met je leerlingen vast en omschrijf ze als gewenst gedrag. 
  9. Geef zelf het goede voorbeeld
  10. Maak kennis met ouders 


Geschreven door:
Cora de Raaf



Weten hoe Leeruniek jouw school kan helpen tijdens deze belangrijke weken?

Plan een kennismaking of een demonstratie van het dashboard met één van onze adviseurs.

Afspraak maken

Laat een reactie achter