Maar eerst: groepsvorming. Dit proces begint elk schooljaar weer helemaal opnieuw. Tijdens de eerste weken van het nieuwe schooljaar, de Gouden Weken, leren je leerlingen elkaar opnieuw kennen, verkennen ze jou als leerkracht en ontdekken ze de regels en routines. Ook als de groep grotendeels hetzelfde is gebleven. Door de zomervakantie zijn de groepsnormen vervaagd en moet de balans opnieuw worden gevonden. 

Dit is ook de reden dat je na de kerstvakantie aandacht besteedt aan de Zilveren Weken. Een andere leerkracht voor de groep of een nieuwe leerling in de groep kan dit proces overigens ook uitlokken. 

Het bekende model van Tuckman beschrijft 5 fasen van groepsvorming. Het brengt de ontwikkeling van een groep mooi in beeld: 

1. Forming (de oriëntatiefase)
2. Storming (de conflictfase)
3. Norming (de normfase)
4. Performing (de prestatiefase)
5. Adjourning (de afscheidsfase)

De eerste 4 fasen zie je in de Gouden Weken vaak terug. Hoe snel een groep deze fasen doorloopt, verschilt per groep. Soms slaat een groep een fase over, soms valt de groep tijdelijk terug naar een eerdere fase. 

Succesvolle Gouden Weken beginnen al voor de eerste schooldag. Met een goede overdracht ga je goed voorbereid het nieuwe schooljaar in. Het helpt je niet alleen begrijpen hoe je leerlingen leren, maar ook wie ze zijn: hun naam, achtergrond, gezinssituatie, hobby’s, talenten en gedrag in de groep. Je krijgt gevoel bij de dynamiek in de groep, ziet wie een positieve rol speelt in het groepsvormingsproces en wie daar misschien hulp bij nodig heeft. 

Met deze kennis kun je vanaf dag 1 gericht sturen op een positieve groepssfeer. Je voorkomt verrassingen, maakt sneller echt contact en zorgt ervoor dat kennismaken met de groep meer is dan alleen namen en gezichten leren. Het wordt de start van een sterke basis voor de rest van het jaar. 

Zoals gezegd leren je leerlingen elkaar en jou tijdens het groepsvormingsproces (opnieuw) kennen. Geef ze daar de ruimte voor. Zorg voor een mix van vrije en geleide situaties waarin kennismaken centraal staat. Coöperatieve werkvormen zijn daarbij heel geschikt. Net als energizers. Deze luchtige activiteiten zorgen voor een vrolijke sfeer en laten leerlingen spelenderwijs oefenen met vaardigheden zoals luisteren, samenwerken en vertrouwen.

Blijf in vrije situaties op de achtergrond aanwezig. Zo kun je observeren en bijsturen waar dat nodig is, maar geef je je leerlingen ook de kans om jou op een informele manier te leren kennen. Een mooie basis voor wederzijds vertrouwen.

Regels zijn onmisbaar. Ze geven je leerlingen houvast, zorgen voor rust en helpen om productief te kunnen werken. Wacht daarom niet te lang met het opstellen van regels. Sterker nog, begin er op dag 1 al mee. Doe je het niet of te laat, dan bedenkt je groep de regels zelf. En die zijn vaak een stuk lastiger om bij te sturen. 

Onderzoek laat zien dat regels het meest effectief zijn als je ze samen met de groep opstelt en positief formuleert. Dus geen lijstje met verboden, maar afspraken over gewenst gedrag. Dat vergroot niet alleen de betrokkenheid en het verantwoordelijkheidsgevoel, maar versterkt ook het onderlinge respect, de samenwerking en het vermogen van de groep om problemen samen op te lossen.

De Gouden Weken optimaal benutten? Hier vind je de belangrijkste tips op een rij:

1. Maak groepsvorming een topprioriteit in de eerste 4 tot 6 weken van het schooljaar. 
2. Weet wat je kunt verwachten (tip: De Gouden Weken 2.0 van Boaz Bijleveld). 
3. Regel de overdracht vóór de eerste schooldag.
4. Creëer momenten, vrij en begeleid, om elkaar te leren kennen. 
5. Gebruik coöperatieve werkvormen en energizers. 
6. Benut vrije situaties voor observatie en informele contacten.
7. Stel samen met je groep duidelijke, positief geformuleerde regels op. 
8. Geef altijd zelf het goede voorbeeld. 

Leer ouders snel kennen, bijvoorbeeld via startgesprekken.